Κώδικας Εργατικού Δικαίου 2026: Κωδικοποίηση Π.Δ.62/2025 – Πρακτικές Εφαρμογές

Λεπτομέρειες

ιδιαίτερα αυξημένο φόρτο εργασίας, κατά μια συγκεκριμένη περίοδο. Η ειδική συνθήκη του απρόβλεπτα ιδιαίτερα αυξημένου φόρτου εργασίας υπόκειται σε έλεγχο της αρμόδιας υπηρεσίας της Επιθεώρησης Εργασίας.

β. Η απασχόληση των εργαζομένων, κατά την πρόσθετη ημέρα, δεν δύναται να υπερβαίνει τις οκτώ (8) ώρες. Κατά την ημέρα αυτή δεν επιτρέπεται η πραγματοποίηση υπερεργασίας και υπερωριακής απασχόλησης από τον εργαζόμενο.

γ. Οι ανωτέρω εργοδότες υποχρεούνται να καταχωρίζουν τα στοιχεία των χρονικών ορίων εργασίας των εργαζομένων τους που θα απασχοληθούν κατά την έκτη ημέρα, στη δήλωση οργάνωσης του χρόνου εργασίας πριν από την ανάληψη υπηρεσίας από τους εργαζόμενους αυτούς, με την επιφύλαξη της παρ. Ε του άρθρου 2Α. […]

Ε. Ψηφιακή απολογιστική δήλωση αλλαγών ωραρίου εργασίας, οργάνωσης χρόνου εργασίας και υπερωριών

1. Οι εργοδότες επιχείρησης ή εκμετάλλευσης που έχει ενταχθεί στη χρήση της ψηφιακής κάρτας εργασίας, οι οποίοι επιλέγουν να καταχωρίζουν απολογιστικά, για τους εργαζομένους τους, τις αλλαγές του ωραρίου εργασίας, της οργάνωσης του χρόνου εργασίας και των υπερωριών έχουν υποχρέωση να καταχωρίζουν τις σχετικές αλλαγές, έως τη λήξη του επόμενου ημερολογιακού μήνα από την πραγματοποίησή τους.

2. Τα απολογιστικά αυτά στοιχεία, τα οποία θα καταχωρίζονται στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, σύμφωνα με τα ανωτέρω, θα διασταυρώνονται με τις αντίστοιχες σημάνσεις της ψηφιακής κάρτας εργασίας και θα τελούν υπό τον έλεγχο της Επιθεώρησης Εργασίας.»

 

Άρθρο 193 – Υπέρβαση ανώτατου ορίου ημερήσιας εργασίας

Υπέρβαση του ανώτατου, σύμφωνα με το άρθρο 187, ορίου ημερήσιας εργασίας επιτρέπεται στις περιπτώσεις:

α) Επείγουσας εργασίας, η εκτέλεση της οποίας είναι αναγκαία για την πρόληψη επικείμενων ατυχημάτων, την οργάνωση μέτρων σωτηρίας ή την αντιμετώπιση αιφνίδιων ζημιών που έχουν επέλθει είτε στο υλικό, είτε στις εγκαταστάσεις, είτε στο κτίριο της εκμετάλλευσης.

β) Επείγουσας φύσης εργασιών παροδικού χαρακτήρα ή εξαιρετικά επείγουσας ανάγκης για την εξυπηρέτηση του κοινού.

γ) Επείγουσας επισκευής πλωτών, χερσαίων και εναέριων μεταφορικών μέσων ή καθυστέρησης εκτέλεσης δρομολογίων των κάθε φύσης μεταφορικών μέσων.

δ) Εξαιρετικής σώρευσης εργασίας.

ε) Παραμονής των εξαιρέσιμων εορτών.

στ) Προπαρασκευαστικών ή συμπληρωματικών εργασιών, οι οποίες από τη φύση της εργασίας εκτελούνται εκτός του χρονικού ορίου ημερήσιας εργασίας των γενικών εργασιών της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης εκτός του γενικού ωραρίου της εκμετάλλευσης ή επιχείρησης.

ζ) Ανακοίνωσης ωρών που απωλέσθηκαν σε περίπτωση ομαδικής διακοπής εργασίας, η οποία προήλθε:

ζα) από αιφνίδια αίτια ή ανωτέρα βία (αιφνίδιες ζημίες που επήλθαν στο υλικό, διακοπή κινητήριας δύναμης, γενική έλλειψη πρώτων υλών, θεομηνίες),

ζβ) λόγω επίσημων ή τοπικών εορτών, εκτός της Κυριακής και εκείνων που εξομοιούνται με αυτήν και

ζγ) λόγω καιρικών μεταβολών, σε βιομηχανίες ή εργασίες οι οποίες λόγω της φύσης τους υπόκεινται σε επίδραση των καιρικών μεταβολών.

 

Άρθρο 194 – Αμοιβή υπερεργασίας και υπερωρίας

1. Σε επιχειρήσεις, στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο εργασίας έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται πέντε (5) επιπλέον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη (υπερεργασία). Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά είκοσι τοις εκατό (20%) και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχόλησης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα η σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο υπερεργασία ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα).

2. Η πέραν των σαράντα πέντε (45) ωρών την εβδομάδα απασχόληση του εργαζομένου στις επιχειρήσεις της παρ. 1 θεωρείται υπερωριακή απασχόληση ως προς όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν των σαράντα οκτώ (48) ωρών την εβδομάδα. Σε κάθε περίπτωση, διατηρούνται σε ισχύ οι ρυθμίσεις για το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας. Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή της υπερωριακής αυτής εργασίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 12. Η άρνηση του εργαζομένου να παράσχει την επιπλέον εργασία δεν συνιστά λόγο καταγγελίας της σύμβασης εργασίας του, ούτε μπορεί να οδηγήσει σε οποιαδήποτε βλαπτική μεταβολή ή δυσμενή διάκριση σε βάρος του εργαζομένου από τον εργοδότη.

3. Εργαζόμενοι απασχολούμενοι υπερωριακά δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως τέσσερις (4) ώρες ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά σαράντα τοις εκατό (40%), με την επιφύλαξη των ισχυουσών διατάξεων περί του χρόνου εργασίας και ανάπαυσης των εργαζομένων, ιδίως δε των άρθρων 169 έως 186.

4. Κάθε ώρα υπερωρίας, για την πραγματοποίηση της οποίας δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες από τον νόμο διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης, χαρακτηρίζεται εφεξής παράνομη υπερωρία.

5. Για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας, ο εργαζόμενος δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εκατόν είκοσι τοις εκατό (120%).

6. Με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, δύναται να χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απασχόλησης των εργαζομένων όλων των επιχειρήσεων και εργασιών, επιπλέον των επιτρεπόμενων ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης ετησίως της παρ. 3, σε περιπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή απασχόληση, οι εργαζόμενοι δικαιούνται αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εξήντα τοις εκατό (60%).

 

194.1 Ανισομερής κατανομή ωραρίου και υπερωριακή απασχόληση

Ερώτηση:

Σε εμπορικό κατάστημα με ανισομερές ωράριο, μπορεί η διαφορά μειωμένων ωρών κάποιες ημέρες να μεταφέρεται σε άλλες, χωρίς να υπερβαίνει τις 8 ώρες/ημέρα στο εξαήμερο και τις 9 στο πενθήμερο; Επιπλέον, αν λόγω έκτακτης ανάγκης ο εργαζόμενος εργάζεται ώρες πέραν του ωραρίου του, μη συνεχόμενα μέσα στην ημέρα, δικαιούται προσαυξήσεις υπερωρίας;

Απάντηση:

Υπερωρίες

Η υπέρβαση των 6,40 ωρών ημερησίως επί εξαήμερου και μέχρι την 8^η ώρα, με την προϋπόθεση ότι υφίσταται υπέρβαση των 40 ωρών την εβδομάδα και έως του ορίου των 48 ωρών επί εξαήμερου, αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 4 του ν.2874/2000 όπως τροποποιήθηκε με άρθρο 58 του ν.4808/2021, υπερεργασία η πραγματοποίηση της οποίας ανήκει στη διακριτική ευχέρεια του εργοδότη.

Οι 8 ώρες υπερεργασίας επί εξαήμερου (από την 41^η έως την 48^η ώρα), αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20% και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα όρια υπερωριακής απασχόλησης που προβλέπονται από τις οικείες διατάξεις.

Η απασχόληση πέραν των 48 ωρών την εβδομάδα επί εξαήμερου θεωρείται – σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 58 του ν.4808/2021 –υπερωριακή απασχόληση και διέπεται από όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες νομιμοποίησής τους. Αμείβεται δε με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%.

Εξ άλλου υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η υπέρβαση του νόμιμου ωραρίου των 8 ωρών ημερησίως, επί εξαήμερου (ΑΠ 247/2003, Εγκύκλιος αριθμ.οικ.64597/3.9.2021 επί του άρθρου 58 του ν.4808/2021).

Τονίζουμε ότι για την υπερωρία λαμβάνεται υπόψη όχι η εβδομαδιαία αλλά η ημερήσια εργασία με την έννοια ότι ο εργαζόμενος απασχολείται πέραν των 8 ωρών ημερησίως , οπότε υφίσταται υπερωριακή απασχόληση έστω και αν από την εργασία του αυτή δεν πραγματοποιείται υπέρβαση του κατά το νόμο ανώτατου ορίου εβδομαδιαίας εργασίας. Και αυτό γιατί δεν δύναται να υπάρξει συμψηφισμός της επιπλέον ημερήσιας εργασίας (υπερωρίας ) με τις λιγότερες ώρες εργασίας μιας άλλη ημέρας.

“1) ότι η υπερωριακή εργασία, νόμιμη ή παράνομη, έχει ως βάση το ανώτατο ωράριο της ημερήσιας και όχι της εβδομαδιαίας απασχολήσεως του μισθωτού, υπό την έννοια ότι υφίσταται υπερωριακή εργασία όταν ο μισθωτός της προκείμενης κατηγορίας απασχοληθεί πέραν των οκτώ ωρών ημερησίως ή πέραν των εννέα ωρών ημερησίως, για όσους απασχολούνται επί πέντε ημέρες την εβδομάδα (άρθρο 6 της από 26-2-1975 ΕΓΣΣΕ, που κυρώθηκε με το άρθρο μόνο του Ν. 133/1975), έστω και αν με την υπεραπασχόληση αυτή δεν πραγματοποιείται υπέρβαση του οριζομένου από το νόμο ανωτάτου ορίου εβδομαδιαίας εργασίας, αφού δεν χωρεί συμψηφισμός της ημερήσιας υπερωρίας με τις ολιγότερες ώρες εργασίας ή με την πραγματοποιηθείσα εργασία σε άλλη εργάσιμη ημέρα της ίδιας εβδομαδιαίας περιόδου” ΑΠ 893/2015.

Συνεπώς για να υπάρχει υπερεργασία απαιτείται υπέρβαση των 40 ωρών εβδομαδιαίως και μέχρι 48 ωρών προκειμένου για 6μερο (8 ώρες υπερεργασία), ενώ αντίθετα για να υπάρχει υπερωρία, απαιτείται η υπέρβαση των 8 ,επί εξαήμερου ωρών την ημέρα, ανεξαρτήτως του εβδομαδιαίου ωραρίου

 

Στο άρθρο 55, Ν 4808/2021 ορίστηκε ότι ως πλήρης απασχόληση νοείται η εργασία:

– Σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με οκτώ (8) ώρες την ημέρα στο καθεστώς της πενθήμερης απασχόλησης, ή

– Σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με έξι ώρες και σαράντα λεπτά (6,40) την ημέρα στο καθεστώς της εξαήμερης απασχόλησης, ή

– Σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με δέκα (10) ώρες ημερήσια απασχόληση στο καθεστώς της τετραήμερης απασχόλησης όταν εφαρμόζεται σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας.

Στην πλήρη απασχόληση των 40 ωρών την εβδομάδα, πενθήμερο με 8 ώρες την ημέρα ή εξαήμερο με 6.40 ώρες την ημέρα ή τετραήμερη απασχόληση με 10 ώρες ημερησίως δεν επιτρέπεται ανισομερής κατανομή ωραρίου την βδομάδα.

Το εβδομαδιαίο ωράριο της πλήρους απασχόλησης δύναται να κατανέμεται σε 5νθήμερη ή 6ήμερη βάση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα σε άλλες σχετικές διατάξεις, ΣΣΕ ή διαιτητικές αποφάσεις.

Για την κατανομή του σε 5νθήμερη, εξαήμερη ή τετραήμερη βάση το πλήρες ημερήσιο ωράριο πρέπει να είναι οκτώ ώρες , έξι ώρες και σαράντα λεπτά ή δέκα ώρες αντιστοίχως.

Συγκεκριμένα στην εγκύκλιο 64597/3-9-2021 οδηγίες για την εφαρμογή του άρθρου 55 Ν.4808/21 αναφέρεται : «κατά την εφαρμογή συστήματος πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες ημερησίως, ενώ κατά την εφαρμογή συστήματος εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημερησίως».

Επιπλέον άρθρο 55 παρ. 1 ορίζεται «..με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως».

Τέλος στο έγγραφο του Υπουργείου Εργασίας 34186/564/18-08-2015 σύμφωνα με τις προ ισχύουσες διατάξεις , αναφέρεται : “Δυνατότητα εφαρμογής μικρότερου ωραρίου από τα παραπάνω συμβατικά ωράρια ημερήσιας εργασίας υπάρχει μόνο εάν κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας, η επιχείρηση – κατάστημα λειτουργεί κάποιες ημέρες λιγότερες ώρες (π.χ. 7 ώρες ημερησίως, επί πενθημέρου, ή 6 ώρες επί εξαημέρου). Στην περίπτωση αυτή είναι δυνατή η απασχόληση του εργαζομένου επί λιγότερες ώρες ημερησίως (π.χ. 7 ώρες επί πενθημέρου ή 6 ώρες επί εξαημέρου αντιστοίχως), με την προϋπόθεση ότι κατά τις υπόλοιπες ημέρες της εβδομάδος, η ημερήσια απασχόληση δεν θα υπερβαίνει το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας που αντιστοιχεί σε 9 ώρες επί πενθημέρου ή σε 8 ώρες επί εξαημέρου.

 

Ετοιμότητα προς εργασία

Εξαρτημένη εργασία μπορεί να υπάρχει, όχι μόνο στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος παρέχει την εργασία του με τη στενή έννοια του όρου αλλά και σε περιπτώσεις στις οποίες απλώς δεσμεύεται η ελευθερία του με την ανάληψη της υποχρέωσης να παραμένει σε ετοιμότητα προς παροχή της εργασίας του, όταν αυτή απαιτηθεί από τον εργοδότη.

Η ετοιμότητα προς εργασία διακρίνεται, ανάλογα με το βαθμό δέσμευσης του εργαζόμενου, σε γνήσια και μη γνήσια (απλή) ετοιμότητα.

Στη γνήσια ετοιμότητα, ο εργαζόμενος οφείλει να βρίσκεται σε ορισμένο τόπο (της επιχείρησης ή και εκτός αυτής, απ’ όπου πάντως, μόλις κληθεί, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να μεταβεί άμεσα στον τόπο εργασίας) και για συγκεκριμένο χρόνο, διατηρώντας τις πνευματικές και σωματικές του δυνάμεις σε ένταση, ώστε να είναι σε θέση να προσφέρει τις υπηρεσίες του αμέσως μόλις απαιτηθούν από τον εργοδότη ή τις περιστάσεις. Στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος τελεί υπό καθεστώς γνήσιας ετοιμότητας, οφείλει να διατηρεί σε διαρκή εγρήγορση τις δυνάμεις του, και ως εκ τούτου πρόκειται για πλήρη απασχόληση, ανεξάρτητα από το αν θα απαιτηθεί πραγματικά ή όχι η παροχή της εργασίας. Η γνήσια ετοιμότητα συνεπάγεται την πλήρη εφαρμογή όλων των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας και ειδικότερα αυτών για τα ελάχιστα όρια αμοιβής και τις προσαυξήσεις ή αποζημιώσεις της νυκτερινής, υπερωριακής ή άλλης εργασίας σε ημέρα Κυριακή, αργίας ή ανάπαυσης. Διότι με αυτή τη μορφή της σύμβασης θεωρείται ότι υπάρχει πλήρης κανονική απασχόληση και έτσι η κατάσταση της ετοιμότητας εξομοιώνεται με την κανονική εργασία.

Στη απλή (μη γνήσια) ετοιμότητα προς εργασία και στην ετοιμότητα κλήσης (οn call), ο εργαζόμενος αναλαμβάνει την υποχρέωση να περιορίσει μόνο κατά ένα μέρος την ελευθερία των κινήσεών του υπέρ του εργοδότη, προκειμένου να μπορεί να προσφέρει την εργασία του οποτεδήποτε του ζητηθεί, διατηρώντας παράλληλα την ευχέρεια να αναπαύεται ή να βρίσκεται μακριά από τον τόπο εργασίας και επιδιδόμενος, ενδεχομένως, σε άλλες ασχολίες. Η δέσμευση της ελευθερίας του εργαζομένου είναι περιορισμένη και δεν απαιτεί διαρκή εγρήγορση των σωματικών ή πνευματικών δυνάμεών του.

Στην περίπτωση της απλής ετοιμότητας δεν έχουν εφαρμογή όλες οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας και ειδικότερα αυτές για τα ελάχιστα όρια αμοιβής και τις προσαυξήσεις ή αποζημιώσεις της νυκτερινής, υπερωριακής ή άλλης εργασίας κατά τις Κυριακές ή αργίες, αλλά οφείλεται μόνο ο μισθός που συμφωνήθηκε.

Μεταξύ των περιπτώσεων γνήσιας ή μη γνήσιας ετοιμότητας είναι δυνατόν, στο πλαίσιο της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων, να υπάρξουν και ενδιάμεσες «βαθμίδες ετοιμότητας», ανάλογα με την ένταση της απαιτούμενης εγρήγορσης του εργαζόμενου, οπότε ανάλογα υπολογίζονται και οι αποδοχές του.

Συνεπώς γίνεται να επιστρέψει ο εργαζόμενος στη δουλειά για έκτακτη ανάγκη, εφόσον φυσικά αυτό έχει συμφωνηθεί μεταξύ εργοδότη και εργαζόμενου, συμβατικά. Η περίπτωση που περιγράφεται στο ερώτημά σας εμπίπτει στην απλή ετοιμότητα.

 

194.2 Μείωση εισφορών νύχτας – υπερεργασίας – υπερωρίας – αργίας

Ερώτηση

Επιχείρηση με επιχειρησιακή σύμβαση εργασίας σε ισχύ, αμείβει την προσαύξηση για νυχτερινή εργασία με 40% στο συμφωνηθέν ωρομίσθιο. Αντιστοίχως, η υπερεργασία και η υπερωρία αμείβονται με προσαύξηση 100% στο συμφωνηθέν ωρομίσθιο. Τέλος, οι αργίες αμείβονται και αυτές με 175% προσαύξηση στο συμφωνηθέν ωρομίσθιο. Έχει δικαίωμα να μειώσει τις εισφορές των εργαζομένων και του εργοδότη, βάσει των ποσών που προκύπτουν από την επιχειρησιακή σύμβαση αξιοποιώντας την εγκύκλιο του ΕΦΚΑ 8/2025; Επίσης, οι μειώσεις των εισφορών θα εφαρμοστούν και στις προσαυξήσεις των Δώρων Πάσχα, Χριστουγέννων και στο επίδομα αδείας;

Απάντηση

Σχετικά με την αμοιβή υπερεργασία, υπερωρίας και την προσαύξηση της αμοιβής για εργασία κατά τις Κυριακές και αργίες, σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΕΦΚΑ 8/2025:

«Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 41 του ν.5184/2025 από 06.03.2025 (ημερομηνία έναρξης ισχύος τους) τα ποσά, που αντιστοιχούν σε προσαυξήσεις των επιδομάτων νυχτερινής εργασίας, αμοιβής υπερεργασίας, υπερωρίας και προσαύξησης αμοιβής για εργασία κατά τις Κυριακές και αργίες εργαζομένων με καθεστώς πλήρους απασχόλησης, στο σύνολο